3.3. Các tình huống cụ thể
(1) Vụ án Nguyễn Quí T và Nguyễn Đình Q phạm tội “Vi phạm quy định về bảo vệ ĐVHD” xảy ra tại Hà Tĩnh
Hồi 18h 30′ ngày 22/4/2024, tại khu vực Km37+600 đường Q, thuộc địa phận xã Q, tỉnh Hà Tĩnh, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, Công an tỉnh Hà Tĩnh phối hợp với các lực lượng chức năng tiến hành kiểm tra xe ô tô khách mang biển kiểm soát Lào 3556 do Nguyễn Đình Q (sinh năm 1980, trú tại xã S, huyện H, tỉnh Hà Tĩnh) điều khiển, phát hiện tại khoang tự chế phía sau giường nằm tầng 01 của xe khách có 05 thùng các tông chứa động vật sống, trong đó 04 thùng các tông chứa 960 cá thể Rùa, nghi loài Rùa Cựa Châu Phi, 01 thủng các tông chứa 132 cá thể bò sát nghi loài Kỳ Nhông Xanh. Số cá thể động vật trên không có hồ sơ, thủ tục chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Nguyễn Đình Q khai nhận số cá thể động vật trên là do Q vận chuyển từ B, Thái Lan về Việt Nam sau đó gửi ra thành phố Hà Nội cho Nguyễn Qui T (sinh năm 1993, trú tại số nhà B, H, phường Hạ Quận H, thành phố Hà Nội) nhằm mục đích nhận tiền công vận chuyển. Khi làm thủ tục nhập cảnh vào Việt Nam chiều ngày 22/4/2024 tại Cửa khẩu Quốc tế C1, Nguyễn Đình Q không khai báo với cơ quan chức năng về số cá thể động vật cất giấu trên xe. Tại Cơ quan điều tra, Nguyễn Quí T đã khai nhận toàn bộ số cá thể động vật trên là của T thuê Nguyễn Đình Q vận chuyển từ Thái Lan về Việt Nam.
Kết quả điều tra xác định: Trong thời gian đi du lịch tại Thái Lan, Nguyễn Quí T gặp gỡ, quen biết Nguyễn Đình Q là lái xe tuyến Việt Nam - Lào - Thái Lan và ngược lại. Sau đó, Nguyễn Quí T liên hệ và thuê Nguyễn Đình Q vận chuyển một số hàng hóa gồm chuồng nuôi, thức ăn cho động vật cảnh từ Thái Lan về Việt Nam. Đến đầu tháng 4/2024, để mua các cá thể động vật cảnh nhằm mục đích bán kiếm lời, Nguyễn Quí T tìm kiếm trên mạng xã hội Facebook thấy một tài khoản Facebook (không xác định tên tài khoản) quảng cáo bán Rùa Cựa Châu Phi và Kỳ Nhông Xanh. Nguyễn Quí T liên hệ qua ứng dụng messenger thì biết người này có bán Rùa Cựa Châu Phi và Kỳ Nhông Xanh tại B, Thái Lan. Nguyễn Quí T đặt mua của người này 960 cá thể Rùa Cựa Châu Phi và khoảng hơn 100 cá thể Kỳ Nhông Xanh với giá 90.000.000 đồng, khi nào T nhận được hàng sẽ thanh toán tiền. Sau đó, Nguyễn Quí T trao đổi, thỏa thuận thuê Nguyễn Đình Q vận chuyển 05 thủng chứa động vật xuất cảnh từ Thái Lan về Việt Nam với giá 2.500.000 đồng, khi giao hàng sẽ thanh toán tiền, Q đồng ý. Ngày 21/4/2024, người bán vận chuyển 05 thùng chứa Rùa Cựa Châu Phi và Kỳ Nhông Xanh đến địa chỉ X, N, B, B, Thái Lan giao cho Nguyễn Đình Q. Số cá thể động vật trên không có hồ sơ, thủ tục chứng minh nguồn gốc hợp pháp nên Nguyễn Quí T trao đổi với Nguyễn Đình Q “khi đi qua khu vực cửa khẩu thì giấu đi”. Khoảng 17 giờ 30 phút cùng ngày, Nguyễn Đình Q đưa 05 thùng các tông chứa động vật để tại khu vực phía sau giường nằm tầng một của xe ô tô, biển kiểm soát Lào 3556 rồi cùng Đinh Nho LI (sinh năm 1979, trú tại xã S huyện H, tỉnh Hà Tĩnh) thay nhau điều khiển xe ô tô, biển kiểm soát L về Việt Nam. Khi di chuyển gần đến Cửa khẩu Quốc tế C, do lo sợ bị lực lượng chức năng kiểm tra, phát hiện, Nguyễn Đình Q mang 05 thùng các tông chứa động vật cất giấu vào khoang bí mật phía sau xe. Quá trình làm thủ tục nhập cảnh tại của khẩu, Nguyễn Đình Q không khai báo số cá thể động vật cất giấu trong khoang bí mật. Sau khi làm xong thủ tục nhập cảnh, Đinh Nho LI điều khiển xe ô tô, biển kiểm soát L theo hướng Quốc lộ H đến thôn K, xã S, huyện H, tỉnh Hà Tĩnh thì xuống xe để về nhà. Nguyễn Đình Q tiếp tục điều khiển xe ô tô đến Km37+600 đường Q thuộc địa phận thôn X, xã Q, huyện H, tỉnh Hà Tĩnh thì bị lực lượng chức năng kiểm tra, phát hiện, thu giữ toàn bộ tang vật.
Tại Kết luận giám định hình thái động vật số 648/STTNSV ngày 24/4/2024 của V, kết luận:
- 960 cá thể rùa là loài Rùa Cựa Châu Phi, có tên khoa học là Centrochelys sulcata, thuộc lớp bò sát. 132 cá thể thằn lằn là loài Kỳ Nhông Xanh có tên khoa học là Iguana iguana, thuộc lớp bò sát. Loài Rùa Cựa Châu Phi và loài Kỳ Nhông Xanh có tên trong Phụ lục II CITES theo thông báo số 25/TB-CTVN ngày 17/02/2023 của Cơ quan thẩm quyền CITES Việt Nam.
Tại Kết luận định giá tài sản số 298/KL-IIĐĐGTS ngày 20/8/2024 của Hội đồng định giá thường xuyên cấp tỉnh trong tố tụng hình sự thuộc UBND tỉnh Hà Tĩnh kết luận: Giá thị trường của 960 cá thể Rùa Cựa Châu Phi, thời điểm tháng 4/2024 tại địa điểm tỉnh Hà Tĩnh là 960.000.000 đồng; giá thị trường của 132 cá thể Kỳ Nhông Xanh thời điểm tháng 4/2024 tại địa điểm tỉnh Hà Tĩnh là 33.000.000 đồng. Tổng trị giá số động vật trên là 993.000.000 đồng.
- Vấn đề pháp lý đặt ra;
+ Có hành vi tội phạm xảy ra hay không?
+ Xác định loài ĐVHD bị xâm hại?
+ Hành vi phạm tội như thế nào?
+ Tội danh, điều luật áp dụng?
+ Mức hình phạt?
+ Xử lý vật chứng?
- Chỉ dẫn P2P áp dụng
+ Hành vi phạm tội: Các đối tượng đã vận chuyển 960 cá thể Rùa Cựa Châu Phi, 132 cá thể bò sát nghi loài Kỳ Nhông Xanh từ Thái Lan về Việt Nam.
+ Về ĐVHD bị xâm hại: Rùa Cựa Châu Phi, có tên khoa học là Centrochelys sulcata, thuộc lớp bò sát. Kỳ Nhông Xanh có tên khoa học là Iguana iguana, thuộc lớp bò sát đều có tên trong Phụ lục II CITES.
+ Về xử lý vật chứng: Cơ quan điều tra đã giao cho đơn vị có thẩm quyền (trong vụ án được xác định là Công viên chăm sóc và bảo tồn động vật Vinpearl River) cứu hộ, chăm sóc, nuôi dưỡng đối với các cá thể động vật Rùa Cựa Châu Phi và Kỳ Nhông Xanh.
- Hướng dẫn giải quyết và bình luận:
Trong vụ án, thể hiện hành vi của các bị cáo là cố ý trực tiếp, xâm phạm quy định của Nhà nước Việt Nam về bảo vệ môi trường, bảo vệ sự cân bằng sinh thái và đa dạng sinh học, gây ảnh hưởng đến việc bảo tồn, duy trì, phát triển số lượng các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm. Hành vi của các bị cáo đủ yếu tố cấu thành tội “Vi phạm quy định về ĐVHD” theo quy định tại điểm e, g khoản 2 Điều 234 Bộ luật Hình sự. Vì vậy, Tòa án đã xét xử các bị cáo Nguyễn Quí T và Nguyễn Đình Q phạm tội “Vi phạm quy định về bảo vệ ĐVHD” quy định tại điểm e, g khoản 2 Điều 234 Bộ luật Hình sự; đồng thời đã quyết định xử lý vật chứng theo hướng giao cho đơn vị có thẩm quyền (trong vụ án được xác định là Công viên chăm sóc và bảo tồn động vật Vinpearl River) cứu hộ, chăm sóc, nuôi dưỡng đối với các cá thể động vật Rùa Cựa Châu Phi và Kỳ Nhông Xanh.
Với hành vi, loài ĐVHD, giá trị loài ĐVHD như nội dung vụ án thì việc Tòa án xét xử các bị cáo Nguyễn Quí T và Nguyễn Đình Q về tội danh, điểm, khoản, điều luật là đúng quy định pháp luật và quyết định về xử lý vật chứng là có căn cứ, phù hợp với tình trạng thực tế của các cá thể động vật. Đối với hình phạt, Tòa án phải căn cứ vào tính chất, mức độ hành vi phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ TNHS đối với các bị cáo để quyết định mức hình phạt đúng pháp luật.
(2) Vụ án Hoàng Đình Q phạm tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” xảy ra tại Quảng Ninh
Khoảng 03 giờ 15 phút ngày 07/01/2018, tại đoạn đường thuộc Km 114 + 710 Quốc lộ M, thuộc phường B, thành phố L, Tổ công tác Phương án 12, Phòng PC67 Công an tỉnh Quảng Ninh kiểm tra xe ô tô khách biển kiểm soát (BKS):
14B-019.26, do anh Nguyễn Văn H điều khiển, phát hiện bắt quả tang Hoàng Đình Q là khách đi trên xe vận chuyển: 01 hộp bìa các tông trong đó có 03 cá thể động vật còn sống nghi là cá thể khỉ; 01 hộp bìa các tông bên trong có 05 cá thể động vật đông lạnh (nghi là cá thể hổ con) và 01 bộ phận động vật (nghi là bộ phận sinh dục của cá thể hổ), trọng lượng 01 kg; một hộp bìa các tông bên trong có 10 bộ phận động vật (nghi là túi mật cá thể bò tót); một bọc nhỏ màu đen, bên trong có 20 bộ phận động vật (nghi là răng hổ); 03 bao (nghi là vẩy tê tê) có trọng lượng lần lượt là 20kg, 10kg, 20kg; một thùng xốp màu trắng bên trong có nhiều miếng thịt đông lạnh nghi là thịt hổ, được cho vào 03 túi nilon có trọng lượng là
41 kg thịt đông lạnh đã được cắt thành từng miếng.
Tại bản Kết luận giám định số 51/STTNSV ngày 15/01/2018 của Viện sinh thái và tài nguyên sinh vật, Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam, kết luận:
- 03 cá thể động vật trong hộp bìa các tông còn sống là loài khỉ đuôi lợn có tên khoa học là Macaca leonica. Loài khỉ đuôi lợn Macaca leonica thuộc nhóm IIB- thực vật rừng, động vật rừng hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại, theo quy định tại Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 của Chính phủ.
- 05 cá thể động vật đông lạnh đã chết, sau khi giám định hình thái và ADN là loài hổ có tên khoa học Panthera tigris;
- 01 kg bộ phận sinh dục của cá thể động vật, sau khi giám định hình thái và ADN là bộ phận sinh dục đực của loài hổ có tên khoa học Panthera tiger, là bộ phận không thể tách rời sự sống;
- 41 kg (bốn mươi mốt ki-lô gram) thịt đông lạnh sau khi giám định AND là của loài hổ có tên khoa học Panthera tigris. Nếu tổng trọng lượng trên là của 1 cá thể thì sẽ dẫn đến cá thể hổ không thể tồn tại. Loài hổ Panthera tigris thuộc Phụ lục I, Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, Nghị định số
160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ;
- 50 kg (năm mươi ki-lô gram) mẫu vật giám định là bộ phận vẩy của loài tê tê có tên khoa học là Manis gigantea. Nếu số vẩy trên là của nhiều cá thể thì không ảnh hưởng đến sự sống. Loài tê tê có tên khoa học là Manis gigantea có tên trong Phụ lục I, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã quy định trong các Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư số 04/2017/TT-BNNPTNT ngày 24/02/2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
Tại bản kết luận giám định động vật bổ sung số 101/STTNSV ngày
29/02/2018 của Viện sinh thái và tài nguyên sinh vật – Viện hàn lâm và khoa học công nghệ Việt Nam, thể hiện:
- 20 răng nanh là của loài thú ăn thịt. Kết quả giám định AND của 01 mẫu răng nanh của loài chó, có tên khoa học Canis lupus familiaris, loài động vật nuôi thông thường.
- 05 bộ phận kích thước nhỏ, màu đen là túi mật, giám định AND của 01 (mẫu) là túi mật của loài chó, có tên khoa học Canis lupus familiaris, là loài động vật nuôi thông thường.
- 05 bộ phận kích thước lớn, dẹp màu hơi vàng là túi mật, giám định ADN của 01 (mẫu) là túi mật của loài bò, có tên khoa học Bos indicus, là loài động vật nuôi thông thường.
- Vấn đề pháp lý đặt ra;
+ Có hành vi tội phạm xảy ra hay không?
+ Xác định loài ĐVHD bị xâm hại?
+ Hành vi phạm tội như thế nào?
+ Tội danh, điều luật áp dụng?
+ Mức hình phạt?
+ Xử lý vật chứng?
- Chỉ dẫn P2P áp dụng
+ Hành vi phạm tội: Hoàng Đình Q có hành vi vận chuyển trái phép 05 con hổ có tên khoa học Panthera tigris; 01 bộ phận sinh dục hổ đực có tên khoa học Panthera tigris là bộ phận không thể tách rời sự sống của 01 con hổ; 41kg thịt loài hổ có tên khoa học Panthera tigris; 50 kg vẩy tê tê có tên khoa học là Manis gigantea (cùng với 20 răng nanh của loài chó, có tên khoa học Canis lupus familiaris; 05 túi mật loài chó, có tên khoa học Canis lupus familiaris; 05 túi mật của loài bò, có tên khoa học Bos indicus).
+ Về ĐVHD bị xâm hại: Theo Danh mục loài nguy cấp quý hiếm được ưu tiên bảo vệ nhóm IB ban hành kèm theo Nghị định số 160/2013/NĐ-CP của Chính phủ và Phụ lục I của Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã quy định trong các Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư số 04/2017/TT-BNNPTNT ngày 24/02/2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn có tên loài hổ có tên khoa học Panthera tigris và loài tê tê có tên khoa học là Manis gigantea hay còn gọi là tê tê khổng lồ.
+ Về xử lý vật chứng: Các vật chứng của vụ án là 05 cá thể hổ, 01 bộ phận sinh dục của hổ đực, 50kg vảy tê tê, mật chó, mật bò, răng chó và 01 cá thể khỉ đã chết cần tiêu hủy; 02 các thể khỉ còn sống cần bàn giao cho cơ quan có thểm quyền (Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ninh) theo quy định.
- Hướng dẫn giải quyết và bình luận:
Hành vi của bị cáo Hoàng Đình Q đã phạm tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm”, quy định tại Điều 244 Bộ luật Hình sự.
Khoản 1 Điều 244 Bộ luật Hình sự quy định: “Người nào vi phạm quy định về bảo vệ động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ hoặc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp quý, hiếm nhóm IB hoặc Phụ lục I Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ
500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm: a) Săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; b) Tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống hoặc sản phẩm của động vật quy định tại điểm a khoản này;…”.
Bị cáo đã vận chuyển 05 cá thể hổ đông lạnh có tên khoa học Panthera tigris; 01 bộ phận sinh dục đực của loài hổ có tên khoa học Panthera tiger, theo kết luận giám định là bộ phận không thể tách rời sự sống của một con hổ; 41 kg thịt của loài hổ có tên khoa học Panthera tigris, theo kết luận giám định nếu tổng số lượng thịt trên là của 1 cá thể hổ thì sẽ dẫn đến cá thể hổ không thể tồn tại; 50 kg vẩy của loài tê tê có tên khoa học là Manis gigantea, theo kết luận giám định nếu số vẩy trên là của nhiều cá thể thì không ảnh hưởng đến sự sống.
Kết luận giám định không xác định được 50kg vẩy tê tê là vẩy trên nhiều cá thể hay trên một cá thể tê tê nên không thể xác định đây là bộ phận không thể tách rời sự sống của con tê tê.
Kết luận giám định không xác định được 41 kg thịt hổ là thịt của một con hổ hay thịt của nhiều con hổ nên không thể xác định đây là bộ phận không thể tách rời sự sống của con hổ.
Kết luận giám định chưa xác định 01 bộ phận sinh dục hổ đực có phải của một trong năm con hổ đông lạnh hay không. Do toàn bộ số tang vật trên đã bị tiêu hủy không thể cho giám định bổ sung. Tại Biên bản xác định tình trạng sản phẩm, sức khỏe động vật trong hồ sơ vụ án thể hiện 05 cá thể hổ đông lạnh đã chết là hổ con có trọng lượng từ 0,99kg đến 2,99kg; 01 bộ phận sinh dục của hổ đực có trọng lượng 0,98kg. Như vậy, dựa vào trọng lượng kg có căn cứ khẳng định 01 bộ phận sinh dục của hổ đực đó không phải là bộ phận sinh dục của một trong 05 con hổ con đông lạnh vì không có loài hổ nào có thể có bộ phận sinh dục đực chiếm đến từ 1/2 đến 1/4 trọng lượng cơ thể. Theo kết luận giám định thì bộ phận sinh dục đó là bộ phận không thể tách rời sự sống của con hổ nên có nghĩa phải có con hổ thứ 6 bị giết để có được bộ phận sinh dục đó cho bị cáo vận chuyển. Tức bị cáo Q có hành vi vận chuyển 05 con hổ và 01 bộ phận không thể tách rời sự sống của 01 con hổ thứ 6.
Khoản 3 điều 244 Bộ luật Hình sự, điều luật quy định: “3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm:
a)…; c) Từ 03 cá thể voi, tê giác trở lên hoặc bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống của từ 03 cá thể voi, tê giác trở lên; từ 06 cá thể gấu, hổ trở lên hoặc bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống của từ 06 cá thể gấu, hổ trở lên;”.
Từ quy định của điều luật thấy rằng chỉ cần vận chuyển bộ phận không thể tách rời sự sống của 06 cá thể hổ trở lên là đã phạm vào điểm c khoản 3 Điều
244 Bộ luật Hình sự.
Nội dung của điều luật này nhằm đến việc xử lý các hành vi phạm tội nghiêm trọng xâm phạm đến sự sống của từ 06 cá thể hổ trở lên. Bị cáo vận chuyển 05 cá thể hổ và 01 bộ phận không thể tách rời sự sống của cá thể hổ thứ 6 là đã xâm phạm đến sự sống của 06 cá thể hổ nên phải chịu hình phạt quy định tại điểm c khoản 3 Điều 244 Bộ luật Hình sự.
Vụ án trên thể hiện hành vi của bị cáo là nguy hiểm cho xã hội, đã xâm phạm vào các quy định của nhà nước về bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ cân bằng sinh thái, đa dạng sinh học của các loài ĐVHD, quý hiếm trong môi trường sinh thái. Bị cáo mặc dù biết pháp luật nghiêm cấm nhưng vẫn thực hiện hành vi vận chuyển số lượng lớn động vật nguy cấp quý hiếm được ưu tiên bảo vệ nên khi giải quyết các vụ án tương tự cần thiết phải xử lý nghiêm khắc, cách ly bị cáo ra khỏi đời sống xã hội, mới có tác dụng giáo dục riêng và phòng ngừa chung.
Về xử lý vật chứng khi giải quyết vụ án trên là 05 cá thể hổ, 01 bộ phận sinh dục của hổ đực, 50kg vảy tê tê, mật chó, mật bò, răng chó và 01 cá thể khỉ đã chết phải được tiêu hủy; 02 các thể khỉ còn sống cần bàn giao cho cơ quan có thẩm quyền, cụ thể là Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ninh xử lý theo quy định.
(3) Vụ án Thái Khắc Thành bị xét xử về tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” xảy ra tại tỉnh Hưng Yên (vụ án gà lôi trắng)
Năm 2022, thông qua mạng xã hội, Thái Khắc Thành biết loài gà lôi trắng là động vật nguy cấp, quý, hiếm thuộc danh mục Nhà nước nghiêm cấm nuôi, nhốt, buôn bán. Mặc dù biết rõ pháp luật nghiêm cấm việc nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép loài gà này, nhưng Thành vẫn cố ý thực hiện.
Năm 2024, Thành mua 01 cá thể gà lôi trống của một người không quen biết ở thành phố Cần Thơ với giá 4.500.000 đồng qua mạng xã hội. Sau đó, Thành tiếp tục liên hệ đổi cho người khác lấy 02 cá thể gà lôi mái từ một người khác ở huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An (tên trước khi sáp nhập). Thành nuôi chung 03 cá thể gà lôi này tại nhà riêng của Thành ở xã Thịnh Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An (nay là xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An), không đăng ký với cơ quan có thẩm quyền. Trong quá trình nuôi, các cá thể gà trưởng thành này sinh sản được 13 trứng, ấp nở thành 10 cá thể gà lôi con (còn 03 trứng bị hỏng).
Tháng 3/2025, Thành có ý định bán số gà lôi con này nên đã sử dụng tài khoản Facebook cá nhân “Thanh Oanh” để rao bán gà trong các hội nhóm về chim cảnh quý hiếm. Ngày 20/3/2025 và ngày 26/3/2025, Thành đăng hai bài viết kèm hình ảnh gà lôi bố mẹ và đàn gà lôi con, mời chào mua bán. Cùng ngày 26/3/2025, Thành nhận được tin nhắn hỏi mua từ tài khoản Facebook “Quốc Huy” của một người không rõ lai lịch, sau đó thỏa thuận bán 10 con gà lôi con với giá 500.000 đồng/con, tổng cộng 5.000.000 đồng. Nhưng do gà con còn non, nên người có tài khoản Facebook “Quốc Huy” nhờ Thành nuôi thêm mấy ngày với tiền công nuôi là 1.000.000 đồng và hẹn thời gian giao gà vào ngày 02/4/2025. Người mua chuyển khoản đặt cọc 2.000.000 đồng vào tài khoản ngân hàng đứng tên vợ Thành là chị Nguyễn Thị Oanh (từ số tài khoản 085423634 tại Ngân hàng MB của anh Bùi Tuấn Anh đến tài khoản 104870735664 tại Ngân hàng Vietinbank của chị Oanh). Số tiền còn lại 4.000.000 đồng và 2.600.000 đồng tiền cước xe vận chuyển sẽ thanh toán nốt khi người mua nhận được gà ngày 02/4/2025.
Khoảng 07 giờ ngày 01/4/2025, Thành gọi điện thỏa thuận với anh Thái Đình Sơn để vận chuyển gà ra tỉnh Thái Bình (nay là tỉnh Hưng Yên), với tiền công chở 2.600.000 đồng. Khoảng 15 giờ cùng ngày, anh Sơn nhận cuộc gọi từ số điện thoại 0906298796 của người đàn ông không quen biết, nói chở gà đến huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình (nay là xã Vũ Thư, tỉnh Hưng Yên) và bảo anh lưu số, kết bạn Zalo với tài khoản “Quốc Huy”. Sau đó anh Sơn nhận được tiền công vận chuyển ứng trước là 1.000.000 đồng (từ số tài khoản 085423634 tại Ngân hàng MB của anh Bùi Tuấn Anh đến tài khoản 0345666672 tại Ngân hàng MB của anh Sơn), số tiền còn lại là 1.600.000 đồng sẽ trả khi giao hàng. Do đường xa, mắt kém, không đi xe ban đêm được nên anh Sơn đã thuê anh Hoàng Văn Truyền vận chuyển gà giúp, anh Sơn đã đưa cho anh Truyền 1.000.000 đồng để đổ xăng.
Khoảng 22 giờ 30 phút ngày 01/4/2025, Thành cùng vợ cho 10 cá thể gà con vào 02 thùng giấy carton, dán bằng băng keo (cả hai thùng đều được đục lỗ) rồi chuyển cho anh Sơn. Trước khi bàn giao, anh Sơn có mở 02 thùng giấy carton ra kiểm tra cả 10 con gà con trong 02 thùng đều còn sống. Thành dùng điện thoại nhãn hiệu Oppo màu xanh, tím của Thành quay video gà trong hai thùng, sau đó dùng băng keo dán lại rồi chuyển 02 thùng cho anh Sơn, Thành lấy định vị địa chỉ người nhận từ người có tài khoản “Quốc Huy” chuyển cho anh Sơn và nhờ anh Sơn khi giao hàng cho khách thì thu hộ Thành 4.000.000 đồng tiền gà và thu nốt tiền công vận chuyển.
Khoảng 23 giờ ngày 01/4/2025, anh Truyền cùng anh Nguyễn Văn Linh đi xe ô tô nhãn hiệu Ford Everest màu bạc biển số đăng ký 37K -258.41 đến nhà anh Sơn nhận 02 thùng gà để chở đi Thái Bình (nay là Hưng Yên). Anh Sơn gửi vị trí của người nhận gà qua tin nhắn Zalo cho anh Truyền và yêu cầu anh Truyền khi giao gà cho khách thì thu của khách số tiền 5.600.000 đồng (gồm 4.000.000 đồng tiền gà và 1.600.000 đồng tiền công vận chuyển).
Khoảng 07 giờ ngày 02/4/2025, khi anh Truyền chở 02 thùng gà đi đến đường ĐH07 thuộc địa phận thôn Quý Sơn, xã Song An, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình (nay là thôn Quý Sơn, phường Vũ Phúc, tỉnh Hưng Yên) thì bị Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thái Bình (nay là Công an tỉnh Hưng Yên) kiểm tra, thu giữ tại khoang xe và thùng xe ô tô biển số 37K-258.41 một thùng chứa 06 cá thể gà non và một 01 thùng chứa 04 cá thể gà non.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thái Bình (nay là tỉnh Hưng Yên) tiến hành khám xét khẩn cấp tại nơi ở của Thái Khắc Thành thu giữ 03 cá thể gà (01 con màu trắng, 02 con màu nâu).
Kết quả giám định ngày 02/4/2025 của Bảo tàng thiên nhiên Việt Nam Viện hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam kết luận: 10 (mười) cá thể động vật sống (con non) có mặt trong 01 lồng kim loại là loài gà lôi trắng có tên khoa học là Lophura nycthemera, thuộc lớp chim (Aves), bộ gà (Galliformes), họ trĩ (Phasianidae). Gà lôi trắng là loài chim hiện được ghi nhận trong phụ lục I - nhóm IB, Nghị định số 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES).
Kết quả giám định ngày 03/4/2025 của Bảo tàng thiên nhiên Việt Nam Viện hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam, kết luận: 03 (ba) cá thể động vật sống (02 con cái và 01 con đực; trưởng thành) có mặt trong 01 lồng kim loại là loài gà lôi trắng có tên khoa học là Lophura nycthemera, thuộc lớp chim (Aves), bộ gà (Galliformes), họ trĩ (Phasianidae). Gà lôi trắng là loài chim hiện được ghi nhận trong phụ lục I - nhóm IB, Nghị định số 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES).
Ngày 08/8/2025, Tòa án cấp sơ thẩm đã xử phạt Thái Khắc Thành 06 (sáu) năm tù về tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm”.
- Vấn đề pháp lý đặt ra;
+ Có hành vi tội phạm xảy ra hay không?
+ Xác định loài ĐVHD bị xâm hại? Việc cập nhật văn bản pháp luật danh mục ĐVHD bị xâm hại khi giải quyết vụ án
+ Hành vi phạm tội như thế nào?
+ Tội danh, điều luật áp dụng?
+ Mức hình phạt?
+ Xử lý vật chứng?
- Chỉ dẫn P2P áp dụng
+ Hành vi vi phạm: Ngày 26/3/2025, bị cáo đã bán 10 cá thể gà lôi con cho một người không biết tên, địa chỉ để lấy số tiền 6.000.000 đồng và khi giao gà ở khu vực đường ĐH.07 thuộc địa phận thôn Quý Sơn, xã Song An, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình (nay là phường Vũ Phúc, tỉnh Hưng Yên) thì bị tổ công tác Công an tỉnh Thái Bình (nay là Công an tỉnh Hưng Yên) phát hiện thu giữ
+ Về ĐVHD bị xâm hại: Theo Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định số 84/2021/NĐ-CP ngày 22/9/2021 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp thì gà lôi trắng thuộc nhóm IB; tuy nhiên, trước ngày 08/8/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 27/2025/BNNMT ngày 24/6/2025 quy định về quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm; nuôi động vật rừng thông thường và thực thi công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp. Theo đó, gà lôi trắng được xếp xuống nhóm IIB, nên ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án.
+ Về xử lý vật chứng: Cần giao cho Trung tâm cứu hộ ĐVHD Sở nông nghiệp và môi trường Hà Nội tiếp tục chăm sóc, bảo tồn theo quy định pháp luật đối với số gà lôi trắng đã thu giữ.
- Hướng dẫn giải quyết và bình luận:
Vụ án đã thể hiện từ năm 2024 đến nay, bị cáo vẫn nuôi, nhốt tại nhà ở của mình 02 cá thể gà lôi mái và 01 cá thể gà lôi trống mà không được phép của cơ quan chức năng; sau đó, 03 cá thể gà trống và mái này sinh sản được 10 cá thể gà lôi con. Ngày 26/3/2025, bị cáo đã bán 10 cá thể gà lôi con cho một người không biết tên, địa chỉ để lấy số tiền 6.000.000 đồng và khi giao gà ở khu vực đường ĐH.07 thuộc địa phận thôn Quý Sơn, xã Song An, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình (nay là phường Vũ Phúc, tỉnh Hưng Yên) thì bị tổ công tác Công an tỉnh Thái Bình (nay là Công an tỉnh Hưng Yên) phát hiện thu giữ. Tòa án cấp sơ thẩm đã xét xử bị cáo về tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” theo Điều 244 Bộ luật Hình sự.
Khi giải quyết vụ án theo thủ tục phúc thẩm, Tòa án cấp phúc thẩm đã nhận định: Theo Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định số 84/2021/NĐ-CP ngày 22/9/2021 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp thì gà lôi trắng thuộc nhóm IB. Theo đó, pháp luật nghiêm cấm khai thác, sử dụng loại động vật này vì mục đích thương mại. Như vậy tại thời điểm bị cáo Thành thực hiện hành vi phạm tội (ngày 02/4/2025), Nghị định số 84/2021/NĐ-CP là văn bản mới nhất điều chỉnh các vấn đề liên quan đến hoạt động khai thác, mua bán gà lôi trắng.
Tuy nhiên, trước thời điểm bị cáo bị đưa ra xét xử (ngày 08/8/2025), Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 27/2025/BNNMT ngày 24/6/2025 quy định về quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm; nuôi động vật rừng thông thường và thực thi công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp. Theo đó, gà lôi trắng được xếp xuống nhóm IIB.
Như vậy, thời điểm khởi tố và truy tố đối với bị cáo Thái Khắc Thành về tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm” là đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Nhưng do đến thời điểm xét xử sơ thẩm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT, làm cho hành vi phạm tội của bị cáo không còn nguy hiểm cho xã hội nữa, văn bản này có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, nhưng đến ngày 16/7/2025 mới được đăng công báo trên cổng thông tin điện tử của Chính phủ (số 903 + 904 đến số 905 + 906) và không gửi cho các cơ quan tiến hành tố tụng để rà soát lại những trường hợp đang bị tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án, dẫn đến việc cấp sơ thẩm đã không áp dụng Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT để xét xử đối với bị cáo. Mặt khác, Chính phủ ban hành Nghị định số 136/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 về việc phân cấp, phân quyền cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường “quy định danh mục và chế độ quản lý, bảo vệ thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm và các loài thực vật rừng, động vật rừng hoang dã …” nhưng cho đến thời điểm hiện nay Chính phủ chưa bãi bỏ quy định tại Nghị định 84/2021/NĐ-CP, dẫn đến việc tại thời điểm xét xử có 02 văn bản quy phạm pháp luật là Nghị định 84/2021/NĐ-CP của Chính Phủ và Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT của Bộ nông nghiệp và môi trường cùng điều chỉnh một vấn đề nhưng có quy định khác nhau, căn cứ quy định tại Điều 58 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật “Trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn”, thì phải áp dụng Nghị định số 84/2021/NĐ-CP.
Tuy nhiên, để áp dụng pháp luật theo hướng có lợi cho bị cáo, khi xét xử Tòa án có thể căn cứ vào Thông tư số 27/2025/BNNMT để xem xét miễn TNHS cho người phạm tội do “có thay đổi chính sách, pháp luật làm cho hành vi phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa” (điểm a khoản 1 Điều 29 Bộ Luật hình sự)
Như vậy, với phân tích nêu trên, Tòa án cấp phúc thẩm đã áp dụng điểm a khoản 1 Điều 29 Bộ luật Hình sự; điểm b khoản 1 Điều 355 và điểm a khoản 1 Điều 357 Bộ luật Tố tụng hình sự, sửa bản án sơ thẩm, miễn TNHS, miễn hình phạt bổ sung cho bị cáo là hợp lý, hợp tình.
Về xử lý vật chứng: Tòa án cấp phúc thẩm đã quyết định giao cho Trung tâm cứu hộ ĐVHD Sở nông nghiệp và môi trường Hà Nội tiếp tục chăm sóc, bảo tồn theo quy định pháp luật đối với 13 con gà lôi trắng (gồm 03 con trưởng thành và 10 con non) là đúng pháp luật.
(4) Vụ án Lê Văn Sáng phạm tội “Tàng trữ, vận chuyển hàng cấm”
Khoảng 10 giờ ngày 18/8/2023, Lê Văn Sáng và Phạm Đình Hiếu điều khiển xe ô tô biển kiểm soát 37H-020.47 kéo rơ mooc biển kiểm soát 38R - 013.65 từ Lào về Việt Nam qua cửa khẩu Cầu Treo, khi xe về đến khu vực đường tỉnh lộ 542C thuộc địa phận xã Hưng Thông, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An thì bị Phòng cảnh sát kinh tế (CSKT) Công an tỉnh Nghệ An phối hợp với Đội cảnh sát giao thông Công an huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An kiểm tra, phát hiện và thu giữ toàn bộ tang vật trên xe ô tô, gồm:
+ Ở vị trí dưới thùng rơ mooc có hầm chứa tự chế được ngụy trang bằng các tấm kim loại trên sàn thùng xe bắn chặt bằng ốc vít. Kiểm tra phía trong hầm tự chế, phát hiện có 29 (hai mươi chín) khúc gỗ (nghi gỗ Trắc) có tổng trọng lượng khoảng 2.095 kg và 58 (năm mươi tám) bao tải màu trắng có hình dáng, kích thước tương đương nhau, bên trong mỗi bao tải đều chứa nhiều miếng vảy động vật (nghi vây Tê tê).
+ Ở vị trí dưới khoang nhiên liệu tự chế bên trái xe ô tô (phía dưới, sau ghế lái) có chứa 05 (năm) bao tải màu trắng (hình dáng, kích thước tương đương nhau) trong mỗi bao tải đều chứa nhiều miếng vảy động vật Tê tê (nghi vảy Tê tê). Tổng khối lượng 63 (sáu mươi ba) bao tải màu trắng phát hiện và thu giữ ở hai vị trí là 2.534,5 kg.
Tại thời điểm kiểm tra, Lê Văn Sáng và Phạm Đình Hiếu không xuất trình được giấy tờ và hồ sơ hợp pháp liên quan đến số tang vật nêu trên.
* Kết quả giám định và định giá đối với số tang vật là gỗ (nghi gỗ Trắc) - Ngày 20/8/2023, Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSKT) Công an tỉnh Nghệ An có quyết định số 267/QĐ-CSKT gửi Viện nghiên cứu Công nghiệp rừng, Viện khoa học Lâm nghiệp Việt Nam giám định đối với số lâm sản (Gỗ) thu giữ được.
- Ngày 24/8/2023, Viện nghiên cứu Công nghiệp rừng, Viện khoa học Lâm nghiệp Việt Nam có Kết luận số 524/CNR-VP kết luận:
+ Tính đồng nhất và tên gỗ: Căn cứ đặc điểm cấu tạo thô đại và hiển vi của mẫu gỗ giám định có số đăng ký 23269, kiểm tra so sánh với cơ sở dữ liệu các loài gỗ và tài liệu, kết luận:
Tên Việt Nam: Trắc. Tên khoa học: Dalbergia cochinchinensis Pierre.
+ Nhóm gỗ, danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm, Cites:
Loại gỗ Trắc (Dalbergia cochinchinensis) được xếp nhóm 1 trong “Bảng phân loại tạm thời các loại gỗ sử dụng thống nhất trong cả nước” ban hành kèm theo Quyết định số 2198-CNR ngày 26/11/1977 của Bộ Lâm nghiệp-nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
Loại cây gỗ Trắc (Dalbergia cochinchinensis) được xếp nhóm II (IIA) trong “Danh mục thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm” theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP ngày 22/9/2021 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp.
Loại cây gỗ Trắc (Dalbergia cochinchinensis) có tên trong Phụ lục II thuộc "Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã quy định trong các phụ lục của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (Cites)" ban hành kèm theo Thông báo số 25/TB-CTVN ngày 17/02/2023 của Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam-Tổng cục Lâm nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
+ Tình trạng bảo tồn: Loại cây gỗ Trắc (Dalbergia cochinchinensis) không có tên trong “Danh mục các loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ” ban hành kèm theo Nghị định số 64/2019/NĐ-CP ngày 16/7/2019 của Chính phủ về sửa đổi Điều 7 Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.
- Ngày 25/8/2023, Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSKT) Công an tỉnh Nghệ An có Quyết định số 217/YCĐGTS Yêu cầu định giá tài sản đối với toàn bộ số gỗ Trắc thu giữ được gửi Hội đồng định giá trong Tố tụng hình sự của Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ An.
Ngày 29/8/2023, Hội đồng định giá trong Tố tụng hình sự của UBND tỉnh Nghệ An có Kết luận định giá tài sản số 41/KL-HĐĐGTS xác định: Giá trị 29 thanh/khúc gỗ Trắc hình thù phức tạp có khối lượng là 2,095m² gỗ quy tròn trên xe ô tô biển kiểm soát 37C-020.47 kéo rơ mooc 38R-013.65 tại thời điểm tháng 8/2023 có giá là: 607.550.000 đồng.
Kết quả giám định và định giá đối với số tang vật (nghi là vây Tê Tê): Ngày 22/8/2023, Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSKT) Công an tỉnh Nghệ An có Quyết định số 269/QĐ-CSKT gửi Viện sinh thái và Tài nguyên sinh vật Việt Nam, Viện Hàn lâm khoa học và Công nghệ Việt Nam giám định đối với số vảy động vật thu giữ được, nội dung “Tiến hành giám định toàn bộ 63 bao tải màu trắng, bên trong mỗi bao đều chứa các miếng sùng, nghi vày động vật (Tê Tê) do Phòng cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Nghệ An bắt giữ ngày 18/8/2023 có phải là bộ phận gắn liền sự sống của động vật hay là sản phẩm của động vật? Nếu có, là của loài nào? Tên gọi theo tiếng Việt Nam, tên khoa học là gì? Thuộc danh mục nào? Quy định tại văn bản quy phạm pháp luật nào? Có thuộc nhóm động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ theo Công ước CITES không?".
Ngày 18/10/2023, Viện sinh thái và Tài nguyên sinh vật-Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam có Kết luận số 1764/STTNSV kết luận:
Xác định tên loài động vật:
“63 (sáu mươi ba) bao tải màu trắng bên trong mỗi bao tải đều chứa các miếng sừng là vảy của các loài tê tê.
Giám định sinh học phân tử các mẫu lấy ngẫu nhiên từ lô mẫu trên cho kết quả, gồm:
- Mẫu vảy số 10, 20, 30, 40, 50 là của loài Tê tê khổng lồ, có tên khoa học Manis gigantea.
- Mẫu vảy số 60 là của loài Tê tê đuôi dài, có tên khoa học Manis tetradactyla.
- Mẫu vày số 63 là của loài Tê tê cây bụng trắng có tên khoa học Manis tricuspis.
Xác định tình trạng bảo tồn theo quy định của pháp luật:
Các loài Tê tê khổng lồ, Tê tê đuôi dài và Tê tê cây bụng trắng có tên trong Phụ lục I, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) ban hành kèm theo Thông báo số 25/TB-CTVN ngày 17/02/2023 của Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam.
Vẩy tê tê là sản phẩm của loài tê tê”.
- Ngày 19/10/2023, Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSKT) Công an tỉnh Nghệ An có Quyết định số 220/YCĐGTS Yêu cầu định giá tài sản đối với toàn bộ số vảy Tê tê thu giữ được trong vụ án gửi Hội đồng định giá trong Tố tụng hình sự của Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ An.
- Ngày 26/10/2023, Hội đồng định giá trong Tố tụng hình sự của Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ An có Kết luận định giá tài sản số 46/KL-HĐĐGTS xác định: "63 (sáu mươi ba) bao tải chứa vảy Tê tê có tổng khối lượng 2.543,5 kg trên xe ô tô biển kiểm soát 37H-020.47 kéo rơ mooc 38R-013.65 tại thời điểm tháng 8/2023 có giá trị là: 12.672.500.000 đồng.
- Vấn đề pháp lý đặt ra;
+ Có hành vi tội phạm xảy ra hay không?
+ Xác định loài ĐVHD, thực vật bị xâm hại?
+ Hành vi phạm tội như thế nào?
+ Tội danh, điều luật áp dụng?
+ Mức hình phạt?
+ Xử lý vật chứng?
- Chỉ dẫn P2P áp dụng
+ Hành vi vi phạm: Lê Văn Sáng và Phạm Đình Hiếu có hành vận chuyển gỗ Trắc và vảy động vật Tê Tê thì bị bắt quả tang. Các đối tượng không xuất trình được giấy tờ, hồ sơ hợp pháp liên quan đến số tang vật này.
+ Về ĐVHD, thực vật bị xâm hại:
(1) Loại cây gỗ Trắc (Dalbergia cochinchinensis) có tên trong Phụ lục II thuộc “Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã quy định trong các phụ lục của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (Cites)” ban hành kèm theo Thông báo số 25/TB-CTVN ngày 17/02/2023 của Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam-Tổng cục Lâm nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
(2) Tình trạng bảo tồn: Loại cây gỗ Trắc (Dalbergia cochinchinensis) không có tên trong “Danh mục các loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ” ban hành kèm theo Nghị định số 64/2019/NĐ-CP ngày 16/7/2019 của Chính phủ về sửa đổi Điều 7 Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.
(3) Các loài Tê tê khổng lồ, Tê tê đuôi dài và Tê tê cây bụng trắng có tên trong Phụ lục I, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) ban hành kèm theo Thông báo số 25/TB-CTVN ngày 17/02/2023 của Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam. Vẩy tê tê là sản phẩm của loài tê tê.
+ Về xử lý vật chứng: Đối với vẩy Tê tê cần tịch thu tiêu hủy; đối với gỗ Trắc cần tịch thu bán đấu giá thu nộp ngân sách Nhà nước.
- Hướng dẫn giải quyết và bình luận
Ngày 18/8/2023, Lê Văn Sáng và Phạm Đình Hiếu có hành vi đã lái xe ô tô biển kiểm soát 37H-020.47 kéo rơ mooc biển kiểm soát 38R - 013.65 từ Lào về Việt Nam qua cửa khẩu Cầu Treo, khi xe về đến khu vực đường tỉnh lộ 542C thuộc địa phận xã Hưng Thông, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An thì bị cơ quan chức năng kiểm tra, phát hiện trên xe ô tô biển kiểm soát 37H-020.47 kéo rơ mooc biển kiểm soát 38R-013.65 thu giữ toàn bộ tang vật là 29 (hai mươi chín) thanh/lóng gỗ Trắc có trọng lượng 2.095 kilogam, khối lượng 2.095m³ có giá trị 607.550.000 đồng (sáu trăm linh bảy triệu năm trăm năm mươi triệu đồng) và 63 (sáu mươi ba) bao tải chứa vây động vật Tê Tê có khối lượng 2.534,5 kilogam, có giá trị là 12.672.500.000 đồng không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp theo quy định. Trên cơ sở các kết luận giám định, hành vi phạm tội, giá trị tang vật thấy hành vi của các bị cáo đã cấu thành tội “Vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới” và “Vận chuyển hàng cấm”, tội phạm và hình phạt được quy định tại khoản 3 Điều 189 và điểm đ khoản 3 Điều 191 Bộ luật Hình sự như Tòa án đã xét xử đối với các bị cáo là đúng pháp luật.
Vụ án đã thể hiện tính chất rất nghiêm trọng. Các bị cáo là người có đủ năng lực TNHS, nhận thức được hành vi vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và vận chuyển hàng cấm là vi phạm pháp luật nhưng vẫn cố ý thực hiện hành vi phạm tội. Hành vi phạm tội của các bị cáo là nguy hiểm cho xã hội, đã trực tiếp xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước trong quản lý ngoại thương, xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa nhưng do hám lợi các bị cáo đã cố ý thực hiện hành vi phạm tội nhằm mục đích lấy tiền công. Hành vi của các bị cáo không những gây thất thu cho ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới trật tự, an ninh xã hội. Vì vậy, cần thiết phải có hình phạt nghiêm khắc, tương xứng với tính chất, mức độ phạm tội của bị cáo để có tác dụng giáo dục các bị cáo và phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và phòng ngừa chung.
- Về xử lý vật chứng: Tòa án đã quyết định đối với vẩy Tê tê cần tịch thu tiêu hủy; đối với gỗ Trắc cần tịch thu bán đấu giá thu nộp ngân sách Nhà nước là đúng pháp luật.
(5) Vụ án Nguyễn Đức T phạm tội “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức”
Nguyễn Đức T có mối quan hệ quen biết với người đàn ông có biệt danh là July (hiện không rõ họ tên thật, lai lịch, địa chỉ). Trong khoảng thời gian từ tháng 02/2021 đến tháng 9/2021, theo sự chỉ đạo của July, Nguyễn Đức T đã 02 lần lập công ty ma (Công ty TNHH N3 vào ngày 02/03/2021 và Công ty TNHH Q1 vào ngày 28/9/2021) để nhập ngà voi, sừng tê giác, vày tê tê, xương sư tử từ các nước Châu Phi về Việt Nam qua Cảng Đà Nẵng và được trả công khi hàng được nhập khẩu thành công. Để thành lập các Công ty ma nhập khẩu ngà Voi, sừng Tê Giác, vảy Tê tê, Nguyễn Đức T lên mạng xã hội đặt làm chứng minh nhân dân giả với thông tin: CMND 184713729, họ tên Nguyễn Nhật L2, sinh ngày 11/9/1986, nguyên quán: C4, C, Hà Tĩnh; nơi đăng ký hộ khẩu thường trú: C4, C, Hà Tĩnh; Giám đốc Công an Hà Tĩnh do ông Trần Công Tr ký cấp ngày 27/8/2014, T sử dụng chứng minh nhân dân này pho to công chứng để làm thủ tục thành lập công ty.
Số tang vật thu giữ, cụ thể:
Ngày 19/7/2021, Chi cục Hải quan cửa khẩu Cảng Đà Nẵng nghi vấn container chứa hàng hóa vi phạm pháp luật nên đã tiến hành khám phương tiện vận tải, đồ vật theo thủ tục hành chính, kết quả khám đã phát hiện bên trong container chứa 52 khúc sừng nghỉ sừng tê giác, trọng lượng 138,784 kg và 93 thùng xương nghi xương sư tử, trọng lượng 3.108 kg.
Ngày 11/01/2022, Chi cục Hải quan cửa khẩu Cảng Đà Nẵng nghi vấn containe chứa hàng hóa vi phạm pháp luật nên đã tiến hành khám phương tiện vận tải, đồ vật theo thủ tục hành chính, kết quả đã phát hiện bên trong containe chứa 17.346 kg hạt điều, 456,9 kg ngà voi và 6.232 kg nghi vảy tê tê. Ngoài ra, vào khoảng tháng 6/2021, July gửi cho Nguyễn Đức T 01 gói nylong bên trong chứa 10 váy tê tê, July nói với T đây là hàng mẫu, khi nào có khách muốn xem hàng thì July sẽ gọi và T đưa cho khách xem. T cất giấu số vảy nêu trên trong tủ tại căn phòng dưới tầng hầm quán cà phê số 275 N, thành phố Đà Nẵng.
Các kết luận giám định các tang vật thu giữ trong vụ án đã thể hiện:
Tại Kết luận giám định động vật số: 740/STTNSV ngày 08/9/2021 của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật kết luận:
1. 09 mẫu sừng động vật là sừng loại tê giác đen có tên khoa học Diceros bicornis. Loài tê giác đen có tên trong phụ lục I, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp CITES (Ban hành kèm theo Thông báo số 296/TB-CTVN-HTQT ngày 27/11/2019 của cơ quan quản lý CITES Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn).
2. 43 mẫu sừng động vật là sừng loài tê giác trắng có tên khoa học Ceratotherium simum. Loài tê giác trắng có tên trong phụ lục I, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp CITES (Ban hành kèm theo Thông báo số 296/TB-CTVN-HTQT ngày 27/11/2019 của cơ quan quản lý CITES Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn).
Tại Kết luận giám định số: 895/STTNSV ngày 18/10/2021 của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật kết luận:
1. Trong thùng tôn số 1 có 07 mẫu xương sọ động vật và 03 mẫu xương động vật là xương loài sư tử có tên khoa học Panthera leo.
2. Trong thùng tôn số 2 có 08 mẫu xương sọ động vật và 02 mẫu xương động vật là xương loài sư tử có tên khoa học Panthera leo.
3. Trong thùng tôn số 3 có 32 mẫu xương động vật là xương loài sư tử có tên khoa học Panthera leo.
4. Trong thùng tôn số 4 có 22 mẫu xương động vật là xương loài sư tử có tên khoa học Panthera leo.
5. Trong thùng tôn số 5 có 19 mẫu xương động vật là xương loài sư tử có tên khoa học Panthera leo.
6. Loài sư tử có tên khoa học Panthera leo có tên trong phụ lục I (chỉ áp dụng đối với quần thể của Ấn Độ, các quần thể khác quy định tại Phụ lục II), Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước về buôn bán quốc tế các loại động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES), ban hành kèm theo Thông báo số 296/TB-CTVN-HTQT ngày 27/11/2019 của cơ quan quản lý CITES Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
7. Do kết quả phân tích ADN mới chỉ dựa vào một đoạn gen ty thể nên cơ quan giám định chưa có đủ cơ sở khoa học để xác định các mẫu xương sư tử phân tích ở trên thuộc quần thể nào. Tuy nhiên, dựa theo vận đơn hàng hóa được chuyển từ Nam phi về Việt Nam thì số xưởng sư tử trên có thể thuộc quần thể Châu Phi và thuộc Phụ lục II CITES.
Tại Công văn số: 877/STTNSV ngày 30/6/2022 của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật có nêu: về phương pháp giám định AND của xương sư tử có thể kết luận sư tử thuộc quần thể Châu Phi (thuộc Phụ lục II Cites) hoặc quần thể Ấn Độ (thuộc (Phụ lục I Cites), tuy nhiên tại Việt Nam chưa đủ nguồn dữ liệu di truyền và trang thiết bị cần thiết để triển khai, thực hiện giám định theo phương pháp này. Hiện tại Việt Nam, các phương pháp phân tích AND mẫu vật chỉ mới xác định đến Loài, chưa xác định được quần thể, vùng phân bố của các thể động vật cần giám định. Các quần thể sư tử có sự tương đồng di truyền cao và hiện chưa có tài liệu chỉ ra đặc điểm di truyền đặc trưng của quần thể sư tử Ân Độ và quần thể sư tử của Châu Phi. Việc tách phụ lục I và II giữa các quần thể sư tử trong Danh mục của Công ước Cites là dựa trên vùng phân bố, số lượng cá thể và cấp độ nguy cấp của các quần phân bố ngoài tự nhiên ở các nước trên thế giới.
Tại Kết luận giám định số: 187/STTNSV ngày 16/02/2022 của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật kết luận:
1. 03 mẫu Ngà động vật là ngà loài Voi. Kết quả phân tích AND của 03 mẫu là ngà loài Voi Châu Phi, có tên khoa học Loxodonta africana. Loài Voi Châu Phi có tên trong phụ lục I, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) ban hành kèm theo Thông báo số 296/TB-CTVN-HTQT ngày 27.11.2019 của cơ quan quản lý CITES Việt Nam.
2. Mẫu 1 được bỏ vào trong bao ny lon và niêm phong 01 seal đốt trúc số T/20.0685393 là vảy loài tê tê. Tổ giám định đã tiến hành giám định AND ngẫu nhiên của 03 mẫu có hình thái vảy to và 03 mẫu có hình thái vảy nhỏ, kết quả phân tích AND 03 mẫu có hình thái vảy to là vày của loài tê tê khổng lồ, có tên khoa học Manis gigantea. 03 mẫu có hình thái vảy nhỏ là tê tê đất, có tên khoa học Manis temminckii. Loài tê tê khổng lồ và tê tê đất có tên trong phụ lục 1, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) ban hành kèm theo Thông báo số 296/TB-CTVN-HTQT ngày 27/11/2019 của cơ quan quản lý CITES Việt Nam.
3. Mẫu 2 được bỏ vào trong bao ny lon và niêm phong 01 seal đốt trúc số T/20.0685392 là vảy loài tê tê. Tổ giám định đã tiến hành giám định AND ngẫu nhiên của 06 mẫu, kết quả phân tích AND 06 mẫu là vảy của loài tê tê đuôi dài, có tên khoa học Manis tetradaxtyla. Loài tê tê đuôi dài có tên trong phụ lục I, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) ban hành kèm theo Thông báo số 296/TB-CTVN-HTQT ngày 27/11/2019 của cơ quan quản lý CITES Việt Nam.
Tại Kết luận giám định số 1061/STTNSV ngày 08/8/2022 của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật kết luận:
1. 10 mảnh vảy động vật là vây loài tê tê. Kết quả phân tích AND của 03 mảnh vày lấy ngẫy nhiên là vảy tê tê khổng lồ có tên khoa học Manis gigantea;
2. Loài tê tê khổng lồ có tên trong phụ lục I, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) ban hành kèm theo Thông báo số 296/TB-CTVN-HTQT ngày 27/11/2019 của cơ quan quản lý CITES Việt Nam.
Tại Công văn số 877/STTNSV ngày 30/6/2022 của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật có nêu: Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật không đủ cơ sở khoa học để xác định toàn bộ số vày tê tê trong Kết luận giám định số: 187/STTNSV ngày 16/02/2022 và Kết luận giám định số 1061/STTNSV ngày 08/8/2022 là của bao nhiêu cá thể tê tê.
Tại Kết luận định giá tài sản số 212/KL-HDĐGTS ngày 22/12/2012 của Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự kết luận: loại tài sản nêu trên (xương sư tử) không có mua bán phổ biến trên thị trường. Mặt khác tài sản Cơ quan Cảnh sát điều tra đề nghị định giá vượt quá phạm vi hiểu biết chuyên môn của Hội đồng. Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 10 Nghị Định số: 30/2018/NĐ-CP quy định Hội đồng định giá tài sản có quyền từ chối thực hiện định giá tài sản trong trường hợp nội dung yêu cầu định giá vượt quá phạm vi hiểu biết chuyên môn của mình. Từ các cơ sở trên, Hội đồng thống nhất từ chối định giá tài sản do vượt quá phạm vi hiểu biết chuyên môn.
* Tại Công văn số 190/HĐĐGTSTTHS ngày 21/11/2022 của Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự thành phố Đà Nẵng trả lời: đối với vảy tê tê là loại hàng không buôn bán phổ biến tại thị trường Đà Nẵng, nên không có thông tin giá để làm cơ sở so sánh, điều chỉnh giá từ thị trường khác về thị trường Đà Nẵng. Do đó việc định giá tài sản là không có cơ sở để thực hiện.
- Vấn đề pháp lý đặt ra;
+ Có hành vi tội phạm xảy ra hay không?
+ Xác định loài ĐVHD bị xâm hại?
+ Hành vi phạm tội như thế nào?
+ Tội danh, điều luật áp dụng?
+ Mức hình phạt?
+ Xử lý vật chứng?
- Chỉ dẫn P2P áp dụng
+ Hành vi vi phạm: Nguyễn Đức T đã có hành vi thành lập công ty “ma” để nhập khẩu ngà Voi, sừng Tê giác, vảy Tê tê, xương Sư tử từ Châu Phi về Việt Nam. Ngoài ra, còn cất giữ vảy Tê tê để làm mẫu cho khách mua.
+ Về ĐVHD bị xâm hại: Ngà Voi, sừng Tê giác, vảy Tê tê (thuộc Phụ lục I CITES)
+ Về xử lý vật chứng: Đối với ngà Voi, sừng Tê giác, vảy Tê tê, xương Sư tử cần tịch thu tiêu hủy.
- Hướng dẫn giải quyết và bình luận
Vụ án đã thể hiện trong khoảng thời gian từ tháng 02/2021 đến 9/2021, theo sự chỉ đạo của một người mang tên July (chưa rõ nhân thân), Nguyễn Đức T đã 02 lần lập các công ty ma (Công ty TNHH N3 vào ngày 02/03/2021 và Công ty TNHH Q1 vào ngày 28/9/2021) để nhập khẩu 456,90 kg ngà Voi, 138,784 kg sừng Tê giác, 6.230 kg vảy Tê tê (thuộc Phụ lục I CITES) và 3.108 kg xương Sư tử từ các nước Châu phi về Việt Nam qua Cảng Đà Nẵng thì bị bắt giữ. Ngoài ra, Nguyễn Đức T còn cất giữ 10 vảy Tê tê do July đưa cho để làm mẫu cho khách xem; để thành lập các Công ty ma nhập khẩu ngà Voi, sừng Tê Giác, vảy Tê tê, Nguyễn Đức T lên mạng xã hội đặt làm chứng minh nhân dân giả với thông tin: CMND 184713729, họ tên Nguyễn Nhật L2, sinh ngày 11/9/1986, nguyên quán: C4, C, Hà Tĩnh; nơi đăng ký hộ khẩu thường trú: C4, C, Hà Tĩnh; Giám đốc Công an Hà Tĩnh do ông Trần Công Tr ký cấp ngày 27/8/2014, T sử dụng chứng minh nhân dân này pho to công chứng để làm thủ tục thành lập công ty. Với hành vi như trên, thì Tòa án đã tuyên bố bị cáo Nguyễn Đức T phạm các tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” và “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức”. Tội phạm và hình phạt được quy định tại khoản 3 Điều 244 và khoản 3 Điều 341 Bộ luật Hình sự năm 2015 là đúng pháp luật.
Trong vụ án cũng thấy bị cáo thực hiện hành vi làm giả giấy Chứng minh nhân dân của người khác để thành lập doanh nghiệp, nhận hồ sơ, chứng từ liên quan đến nhập khẩu, rồi thuê người khác làm thủ tục khai báo hải quan theo yêu cầu của đối tượng tên July và được trả công khi hàng được nhập khẩu thành công. Các công đoạn khác trong quá trình thực hiện tội phạm như mua bản các bộ phận của động vật nguy cấp, quý, hiếm tại Châu Phi, xuất khẩu, thuê tàu vận chuyển về cảng Đà Nẵng, bị cáo không biết, không thực hiện. Như vậy, mặc dù bị cáo phải chịu toàn bộ hậu quả của hành vi phạm tội, nhưng trong trường hợp này bị cáo chỉ phạm tội với vai trò giúp sức, không phải là người chủ mưu, cầm đầu. Vì vậy, cần xem xét đánh giá toàn diện cùng các tình tiết khách quan khi giải quyết vụ án, cùng với tính chất, mức độ phạm tội, nhân thân của bị cáo và các tình tiết giảm nhẹ TNHS để quyết định hình phạt đảm bảo đúng quy định pháp luật.
- Về xử lý vật chứng: Tang vật trong vụ án đã bị thu giữ (đối với ngà Voi, sừng Tê giác, vảy Tê tê, xương Sư tử) cần được tuyên tịch thu tiêu hủy theo quy định pháp luật.
(6) Vụ án Phạm Minh H phạm tội “Tham ô tài sản”
Ngày 11/8/2017, Cục Hải quan thành phố Hà Nội tiến hành kiểm kê đã phát hiện trong Kho vật chứng bị mất 239,5kg ngà voi và 6,14kg sừng tê giác. Ngoài ra, trong kho còn có 65,17 kg dạng khúc nghi là ngà voi giả; 65,1 kg dạng vòng và dạng hạt nghi ngà voi giả; 03 khúc sừng trọng lượng 4,87 kg nghi là sừng tê giác giả. Trên cơ sở văn bản yêu cầu của Cục Hải quan thành phố Hà Nội, Cơ quan An ninh điều tra Công an thành phố Hà nội đã tiến hành các hoạt động điều tra xác định:
Phạm Minh H là cán bộ của Cục Hải quan thành phố Hà Nội. Từ tháng 6/2016, Hoàng được phân công làm thủ kho quản lý kho tang vật của Phòng Chống buôn lậu và xử lý vi phạm. H được giao quản lý 02 chìa khóa ra vào kho, có nhiệm vụ theo dõi việc nhập, xuất, quản lý, bảo quản, ký niêm phong và dán niêm phong khóa cửa khi nhập, xuất tang vật. Trong quá trình làm thủ kho, Phạm Minh H đã bàn với bạn là Trần Trọng C tìm cách lấy vật chứng là ngà voi và sừng tê giác ra ngoài bán lấy tiền chi tiêu cá nhân. H và C thống nhất cách thức như sau: Hoàng thông báo các đặc điểm về hình dạng, kích thước và khối lượng của mẫu ngà voi và sừng tê giác trong kho tang vật cho C còn C đi tìm và đặt mua ngà voi, sừng tê giác giả giống với đặc điểm H cung cấp giao cho H đem vào kho thay thế đánh tráo niêm phong mang ra ngoài giao cho C bán cho Hoàng Văn D với giá 7.000.000d/kg ngà voi; 200.000.000đ/kg sừng tê giác.
Khám xét nơi ở của Hoàng Văn D, CQĐT phát hiện và thu giữ 01 tượng kích thước dài 80 cm; 03 bức tượng điêu khắc hình 03 ông tam đa cùng nhiều vòng, hạt nghi vấn chế tác từ ngà voi; 39.100.000đ và 9.500USD. Ngày 20/8/2017, ông Phạm Đức H là bố đẻ của Phạm Minh H đã giao nộp cho CQĐT một ba lô bên trong có 7,5 kg đồ mỹ nghệ dạng vòng và hạt nghi là ngà voi giả.
Kết luận giám định số 871 ngày 10/10/2017 của Viện sinh thái và tài nguyên sinh vật Viện hàn lâm KH&CN Việt Nam xác định: Mẫu vật dạng vòng và hạt (65,1 kg) được làm từ chất dẻo tổng hợp, không phải ngà voi; 17 mẫu vật dạng khúc (65,17 kg) làm từ chất liệu gỗ được phủ sơn bên ngoài, có khúc bị độn sắt và chất kết dính với cát, 3 mẫu vật dạng giống sừng tê giác (4,87 kg) được làm từ chất liệu gỗ và vật liệu khác không phải sừng tê giác.
- Vấn đề pháp lý đặt ra;
+ Có hành vi tội phạm xảy ra hay không?
+ Xác định loài ĐVHD bị xâm hại?
+ Hành vi phạm tội như thế nào?
+ Tội danh, điều luật áp dụng?
+ Mức hình phạt?
+ Xử lý vật chứng?
- Chỉ dẫn P2P áp dụng
+ Hành vi vi phạm: Các bị cáo Phạm Minh H, Trần Trọng C có hành vi tham ô tài sản, với tài sản là ngà voi, sừng tê giác là vật chứng được giữ trong kho của Cục Hải quan thành phố Hà Nội. Bị cáo Hoàng Văn D có hành vi buôn bán hàng cấm, với việc tiêu thụ hàng hóa bị cấm là ngà voi, sừng tê giác.
+ Về ĐVHD bị xâm hại: Ngà Voi, sừng Tê giác, vảy Tê tê (thuộc Phụ lục I CITES mặc dù không thu hồi lại được nhưng đã được giám định từ trước khi xảy ra vụ án này, là vật chứng được giữ trong kho của Cục Hải quan thành phố Hà Nội)
+ Về xử lý vật chứng: Do không thu hồi lại được (đã bị tiêu thụ) nên không đặt ra.
- Hướng dẫn giải quyết và bình luận
Vụ án đã thể hiện Phạm Minh H là người được phân công làm thủ kho vật chứng, có nhiệm vụ theo dõi việc nhập, xuất, quản lý, ký niêm phong và dán niêm phong, bảo quản tang vật vi phạm bị thu giữ trong lĩnh vực hoạt động Hải quan, nhưng đã cùng với Trần Trọng C dùng thủ đoạn lấy ngà voi và sừng tê giác giả đem vào trong kho đánh tráo niêm phong để lấy 239,5 kg ngà voi và 6,14kg sừng tê giác thật đem ra ngoài bán cho Hoàng Văn D lấy tiền chia nhau (xác định số tiền H, C bán được là 2.904.990.000 đồng). Do đó, với thời điểm thực hiện hành vi phạm tội, số tiền thu được thì hành vi trên đây của Phạm Minh H và Trần Trọng C đã phạm tội “Tham ô tài sản” quy định tại khoản 4 Điều 353 Bộ luật Hình sự năm 2015; Hoàng Văn D phạm tội “Buôn bán hàng cấm” quy định tại khoản 1 Điều 155 Bộ luật Hình sự năm 1999 như quy kết của Tòa án là đúng pháp luật. Về phần hình phạt, cần đánh giá, xem xét, vị trí vài trò của từng bị cáo, giá trị tài sản bị chiếm đoạt, cùng các tình tiết giảm nhẹ TNHS để quyết định hình phạt tương xứng với hành vi phạm tội của các bị cáo và đúng quy định pháp luật.
Về phần xử lý vật chứng liên quan đến số ngà voi, sùng tê giác bị tham ô, chiếm đoạt: Do không thu hồi lại được (đã bị tiêu thụ) nên không đặt ra.
Lưu ý:
- Phụ lục CITES thường xuyên được cập nhật, do đó, nên tra cứu tại đường dẫn https://checklist.cites.org/#/en để bảo đảm tính chính xác.
- Việc tra cứu theo Danh mục tại Thông báo số 25/TB-CTVN ngày 17/02/2023 của Cơ quan quản lý CITES là chưa bảo đảm tính cập nhật.
- Đánh vào ô trống rồi ấn vào phím “Search” để tìm kết quả. Nên tra cứu theo tên khoa học của loài đó để bảo đảm đúng loài mà không cần dịch sang tiếng