|
Mặt khách quan
|
- Hành vi khách quan: Là các hành vi vi phạm quy định về bảo vệ ĐVHD. Hành vi bị truy cứu TNHS khi đạt ngưỡng trị giá của ĐVHD bị xâm hại hoặc đạt mức thu lời bất chính theo quy định pháp luật; hoặc dưới mức này nhưng chủ thể đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm. Cụ thể:
+ Đối với dạng cá thể: Chủ thể phạm tội thực hiện một trong các hành vi sau: (1) Săn bắt, (2) Giết, (3) Nuôi, (4) Nhốt, (5) Tàng trữ, (6) Vận chuyển, (7) Buôn bán trái phép động vật với định lượng ĐVHD thuộc nhóm IIB và Phụ lục II CITES trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc ĐVHD khác trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 700.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
+ Đối với dạng bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật: Chủ thể phạm tội thực hiện một trong các hành vi sau: (1) Tàng trữ, (2) Vận chuyển, (3) Buôn bán trái phép bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật với định lượng động vật thuộc nhóm IIB và Phụ lục II CITES trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc của ĐVHD khác trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 700.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng.
+ Trường hợp khác: Chủ thể phạm tội thực hiện một trong các hành vi: (1) Săn bắt, (2) Giết, (3) Nuôi, (4) Nhốt, (5) Tàng trữ, (6) Vận chuyển, (7) Buôn bán trái phép động vật, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật thu lợi bất chính hoặc trị giá dưới mức quy định tại điểm a, điểm b khoản 1 Điều 234 BLHS nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Lưu ý:
+ Hành vi khách quan của tội phạm này không thuộc các trường hợp được quy định tại Điều 242, 244 BLHS.
+ Các hành vi săn bắt, giết, nuôi, nhốt chỉ được áp dụng đối với động vật còn sống, không áp dụng đối với bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật; trong khi đó, hành vi tàng trữ chỉ áp dụng đối với cá thể động vật đã chết, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật.
+ Trường hợp người có hành vi cố ý vi phạm quy định về bảo vệ ĐVHD nhưng hành vi đó thực chất là hủy hoại nguồn lợi thủy sản theo quy định tại Khoản 1 Điều 242 BLHS thì không cấu thành tội vi phạm quy định về bảo vệ ĐVHD, mà có thể bị truy cứu TNHS theo Điều 242 BLHS.
+ Trường hợp người có hành vi chiếm đoạt cá thể, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của ĐVHD, động vật nguy cấp, quý, hiếm: theo quy định tại Điều 5 Nghị quyết 05/2018/NQ-HĐTP, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì tùy từng trường hợp cụ thể mà bị truy cứu TNHS về tội phạm chiếm đoạt tương ứng. Còn người thực hiện hành vi chiếm đoạt đó lại thực hiện một trong các hành vi vi phạm quy định tại Điều 234 hoặc Điều 244 BLHS nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì tùy từng trường hợp cụ thể còn bị truy cứu TNHS về hai tội danh này.
+ Việc xác định trị giá ĐVHD do Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự thực hiện và kết luận theo quy định pháp luật.
- Thời gian, địa điểm phạm tội: Không phải là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm nhưng có thể làm rõ để giúp xác định một số vấn đề liên quan trong quá trình giải quyết vụ án về ĐVHD. Cụ thể như:
+ Xác định điều kiện chủ thể của tội phạm: xem xét độ tuổi chịu TNHS đối với cá nhân phạm tội hoặc thời điểm thành lập đối với PNTM phạm tội.
+ Xác định hành vi tàng trữ cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống hoặc sản phẩm của ĐVHD, động vật nguy cấp, quý, hiếm theo quy định tại Điều 4 Nghị quyết số 05/2018/NQ-HĐTP để làm căn cứ xử lý:
+ Xác định hành vi phạm tội xảy ra trong thời gian cấm săn bắt và săn bắt trong khu vực bị cấm theo quy định tại khoản 1, 2 Điều 3 Nghị quyết 05/2018/NQ-HĐTP.
Đây là một trong những tình tiết định khung TNHS.
- Xác định về thủ đoạn, cách thức thực hiện tội phạm: Có thể xem xét việc thực hiện tội phạm có liên quan đến tội phạm khác hay không như chủ thể phạm tội có sử dụng các loại vũ khí hoặc công cụ phương tiện nguy hiểm mà bị cấm sử dụng để săn bắt ĐVHD hay không?
|
|
Nguồn chứng cứ
|
Một số chứng cứ phổ biến sau:
- Chứng cứ xác định đối tượng bị xâm hại:
+ Vật chứng: ĐVHD, cá thể động vật, bộ phận cơ thể hoặc các sản phẩm của ĐVHD được thu giữ;
+ Kết luận giám định về loài, tình trạng bảo vệ, nguồn gốc của động vật;
+ Kết luận định giá tài sản trong tố tụng hình sự;
+ Tài liệu, giấy tờ của cơ quan chuyên môn như cơ quan kiểm lâm, trung câm cứu hộ, bảo tồn động vật…;
- Chứng cứ xác định hành vi phạm tội:
+ Tài liệu như biên bản, hồ sơ, nhật ký, báo cáo… ghi nhận hành vi khai thác, săn bắn, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán, tàng trữ ĐVHD trái phép;
+ Phương tiện, công cụ được sử dụng để thực hiện hành vi phạm tội: bẫy, lồng, phương tiện vận chuyển, dụng cụ giết mổ, kho lạnh, thùng, bao bì, kho chứa động vật; điện thoại, máy tính dùng để đăng bán động vật trên mạng xã hội…;
+ Các đồ vật, tài liệu khác mang dấu vết của tội phạm như: hoá đơn, chứng từ mua bán, hợp đồng, phiếu xuất nhập kho, vận chuyển, chứng từ khai báo cơ quan có thẩm quyền; phương tiện, hình ảnh, video thể hiện nội dung liên lạc, tin nhắn, giao dịch liên quan đến ĐVHD;
+ Tài liệu xác định thực hiện hành vi trái pháp luật: Giấy phép hợp pháp và giấy tờ có liên quan, chứng cứ về giấy tờ giả mạo, kết luận giám định chữ ký, con dấu, tẩy xoá, sửa chữa nội dung giấy tờ đó… (nếu có);
+ Hồ sơ xử lý vi phạm trước đó (nếu có);
+ Biên bản kiểm tra, kết luận của cơ quan quản lý nhà nước xác định số lượng, loài động vật bị ảnh hưởng, xác định công tác quản lý, bảo vệ ĐVHD… (nếu có).
- Nguồn chứng cứ khác:
+ Lời khai của bị can, bị cáo; lời khai của người làm chứng; người bị hại; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
+ Biên bản khám nghiệm hiện trường, biên bản thu giữ, niêm phong vật chứng, biên bản hỏi cung, đối chất và các biên bản hoạt động tố tụng khác trong gia đoạn điều tra, truy tố, xét xử.
+ Kết quả ủy thác tư pháp, hợp tác quốc tế (nếu có);
+ Dữ liệu điện tử khác được thu thập hợp pháp;
+ Chứng cứ liên quan đến tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ TNHS: Các tài liệu thể hiện tiền án, tiền sự, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ TNHS như: xác minh về việc đã khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại, miễn TNHS, miễn hình phạt.
+ Đối với PNTM phạm tội, cần thu thập thêm các tài liệu xác định tư cách pháp nhân, quyết định chỉ đạo, phân công, lợi ích thu được…
Cùng các nguồn chứng cứ hợp pháp khác theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.
|
|
Xử lý vật chứng
|
- Căn cứ pháp lý:
+ Điều 47, 106 BLHS;
+ Điều 7 Nghị quyết số 05/2018-NQ-HĐTP ;
+ Điều 25 Điều 30 Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT;
- Hướng xử lý:
+ Vật chứng là ĐVHD còn sống thì ngay sau khi có kết luận giám định phải giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành để trả về tự nhiên, giao cho trung tâm cứu hộ, khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia hoặc giao cho cơ quan, tổ chức khác theo quy định của pháp luật.
+ Vật chứng là cá thể động vật chết hoặc sản phẩm ĐVHD thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản thì tiêu hủy hoặc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật.
Lưu ý: Các cơ quan có thẩm quyền có thể thực hiện các hình thức xử lý động vật rừng theo thứ tự ưu tiên sau: Thả lại động vật rừng về môi trường tự nhiên; Cứu hộ động vật rừng; Chuyển giao động vật rừng cho vườn động vật, cơ sở nghiên cứu khoa học, đào tạo, giáo dục môi trường, bảo tàng chuyên ngành; Bán động vật rừng; Tiêu hủy động vật rừng.
- Đối với phương tiện, công cụ phạm tội: Có thể tịch thu sung công quỹ hoặc tiêu hủy theo quy định, trừ trường hợp có lý do để giao cho cơ quan chức năng lưu giữ phục vụ điều tra, truy tố, xét xử tiếp theo.
- Đối với vật chứng là tiền bạc hoặc tài sản do phạm tội mà có thì bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước;
- Đối với vật chứng không có giá trị hoặc không sử dụng được thì bị tịch thu và tiêu hủy.
|
|
Cá nhân
|
- Khoản 1: Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
- Khoản 2: Phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm nếu thuộc một trong những trường hợp sau:
+ Có tổ chức;
+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
+ Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
+ Sử dụng công cụ hoặc phương tiện săn bắt bị cấm;
+ Săn bắt trong khu vực bị cấm hoặc vào thời gian bị cấm;
+ Vận chuyển, buôn bán qua biên giới;
+ Động vật, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm động vật của loài Nhóm IIB hoặc Phụ lục II CITES trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng hoặc của ĐVHD khác trị giá từ 700.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;
+ Thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
+ Tái phạm nguy hiểm.
- Khoản 3: Phạt tù từ 07 năm đến 12 năm thuộc một trong những trường hợp sau:
+ Động vật, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của loài Nhóm IIB hoặc Phụ lục II CITES trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên hoặc của ĐVHD khác trị giá 1.500.000.000 đồng trở lên;
+ Thu lợi bất chính 500.000.000 đồng trở lên.
- Khoản 4: Hình phạt bổ sung: Người vi phạm còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
|
|
Pháp nhân thương mại
|
- Khoản 5:
+ Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều luật, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng;
+ Phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, d, đ, e, g, h và i khoản 2 Điều luật, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng;
+ Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều luật, thì bị phạt tiền từ 3.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;
+ Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của BLHS, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;
+ Hình phạt bổ sung: PNTM còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
|